اگه این مقاله رو باز کردی، احتمالاً یه چیزی تو ذهنت داره میچرخه: «ازدواج فامیلی بالاخره خوبه یا بد؟»
شاید قراره با پسرعموت ازدواج کنی و از یه طرف میگی «خب خانوادهش رو میشناسیم، غریبه نیست»، از یه طرف هم ته ذهنت یه ترسی هست که نکنه همین فامیلی بودن بعدا دردسر بشه. شاید هم دخترخالهت رو از بچگی میشناسی و حالا رابطهتون جدی شده، ولی نمیدونی این شناخت قبلی واقعا یه امتیازه یا ممکنه باعث بشه بعضی چیزهای مهم رو نبینی.
یا شاید خانوادهها خیلی وقته میگن:
«این دوتا برای هم خوبن، ما که خانواده همدیگه رو میشناسیم!»
ولی خودت هنوز مطمئن نیستی. بذار همون اول یه جواب کوتاه بهت بدم: ازدواج فامیلی نه ذاتاً خوبه، نه ذاتاً بد.
و اتفاقا مسئله اصلی هم همینجاست. چون یه چیزی که برای یه زوج میتونه مزیت بزرگ باشه، برای یه زوج دیگه ممکنه تبدیل به دردسر جدی بشه. مثلا شناخت قبلی رو در نظر بگیر.
اینکه تو از بچگی طرف مقابلت رو میشناسی، میتونه خیلی خوب باشه. خیلی از رفتارها و شرایط خانوادگی رو از قبل میدونی و قرار نیست بعد از ازدواج تازه باهاشون روبهرو بشی.
ولی یه سوال: تو واقعا خودش رو میشناسی یا فقط بهعنوان «پسرعمو» یا «دخترخاله» میشناسیش؟
این دوتا خیلی با هم فرق دارن.
ممکنه ۲۰ ساله یه نفر رو بشناسی، ولی هنوز ندونی وقتی عصبانی میشه چه کار میکنه، وقتی با تو مخالفه چطور حرف میزنه، درباره پول چه دیدگاهی داره یا وقتی بین تو و خانواده خودش گیر میکنه، چطور تصمیم میگیره.
پس توی این مقاله قرار نیست فقط یه لیست خشک از «مزایای ازدواج فامیلی» و «معایب ازدواج فامیلی» بهت بدیم. میخوایم یه قدم جلوتر بریم و ببینیم:
کدومیک از این مزایا و معایب واقعا توی رابطه تو وجود داره؟ چقدر جدیه؟ و اصلاً باید بابتش نگران باشی یا نه؟
مزایای ازدواج فامیلی
بذار اول از قسمتهای مثبت شروع کنیم. چون گاهی وقتی درباره ازدواج فامیلی حرف میزنیم، بحث خیلی سریع میره سمت بیماریهای ژنتیکی و ترس از آینده؛ در حالی که این نوع ازدواج در بعضی خانوادهها واقعا میتونه مزایایی هم داشته باشه.
اما یه نکته مهم: هیچکدوم از این مزایا قرار نیست خودکار اتفاق بیفتن.
یعنی صرفا چون طرف مقابلت فامیلتونه، قرار نیست زندگیتون حتما راحتتر بشه. باید ببینیم این مزیت در خانواده و رابطه شما واقعا وجود داره یا نه.
1. شناخت قبلی
فرض کن از ۱۵ سالگی پسرعموت رو میشناسی. میدونی چه اخلاقی داره، خانوادهش چه سبکی دارن و توی جمع چطور رفتار میکنه.
اما یه سوال مهم: آیا میدونی وقتی همسرش باهاش مخالفت کنه چه واکنشی نشون میده؟
آیا میدونی وقتی عصبانیه چطور رفتار میکنه؟ پول رو چطور مدیریت میکنه؟ درباره بچهدار شدن و نقش زن و مرد چه نظری داره؟ وقتی بین همسرش و خانواده خودش قرار بگیره، چطور تصمیم میگیره؟
اینجا یک تفاوت مهم وجود داره:
شناخت خانوادگی، لزوما شناخت زناشویی نیست.
پس شناخت قبلی زمانی واقعا یک مزیت محسوب میشه که تو فقط «فامیل» رو نشناسی؛ بلکه رفتارش رو در موقعیتهایی ببینی که برای زندگی مشترک مهماند. پژوهشهای مربوط به ازدواج فامیلی هم از اهمیت شناخت ویژگیهای فردی و خانوادگی در انتخاب همسر صحبت میکنند؛ با این حال، آشنایی قبلی بهتنهایی تضمینکننده سازگاری زناشویی نیست.
2. خانوادهها همدیگه رو میشناسن
یکی دیگه از چیزهایی که ازدواج فامیلی رو برای بعضیها جذاب میکنه اینه که قرار نیست بعد از ازدواج تازه بفهمی خانواده همسرت چه مدلی هستن.
احتمالا از قبل میدونی مادرش چه اخلاقی داره، پدرش چطوریه، روابط خانوادگیشون چطوره و حتی شاید از بعضی اختلافات قدیمی خانواده هم خبر داشته باشی.
مثلا وقتی با یه فرد غریبه ازدواج میکنی، ممکنه چند سال طول بکشه تا بفهمی خانواده همسرت چقدر به هم وابستهان. ولی وقتی همسر آیندهات دخترخاله یا پسرعموت باشه، احتمالا خیلی از این چیزها رو از قبل میدونی.
این میتونه یه مزیت واقعی باشه؛ اما باز هم یه «اما» داریم. شناختن خانواده یه چیزه؛ سازگار بودن با اون خانواده یه چیز دیگه.
ممکنه خانواده همسرت رو خیلی خوب بشناسی و حتی دوستشون داشته باشی، ولی بعد از ازدواج بفهمی انتظارشون از زندگی شما با چیزی که تو میخوای خیلی فرق داره و این یکی مشکلات ازدواج فامیلی محسوب میشه. مثلا:
| خانواده همسرت معتقدن همه جمعهها باید دور هم باشید | تو عاشق خلوت و زندگی دونفرهای |
| خانوادهشون معتقدن مسائل زن و شوهر باید با بزرگترهای خانواده مطرح بشه | تو معتقدی مشکلات زندگی مشترک باید بین خود زوج حل بشه |
اینجاست که دوباره باید از خودت بپرسی:
«من فقط خانوادهشون رو میشناسم یا میدونم قراره بعد از ازدواج چه نقشی توی زندگی ما داشته باشن؟»
این سوال خیلی مهمتر از «خانوادهها همدیگه رو میشناسن یا نه؟» است.
3. حمایت خانواده
یکی دیگه از مزایایی که برای ازدواج فامیلی مطرح میشه، وجود یک شبکه خانوادگی نزدیکه. فرض کن یک زوج تازه بچهدار شدن و هر دو خانواده هم در یک شهر زندگی میکنن و رابطه نزدیکی با هم دارن.
ممکنه مادربزرگ در نگهداری از بچه کمک کنه، عمه برای کارهای روزمره کنار خانواده باشه یا یکی از اعضای خانواده در یک بحران مالی یا بیماری کمک عملی ارائه بده. این نوع حمایت میتونه در بعضی شرایط واقعا ارزشمند باشه.
ولی همینجا باید حواسمون باشه: حمایت با دخالت یکی نیست.
حمایت کجاست و دخالت از کجا شروع میشه؟
خانوادهای که میگه «هر وقت کمک خواستی ما هستیم» با خانوادهای که میگه «پس چون ما کمکت کردیم، باید درباره زندگیتون هم تصمیم بگیریم» تفاوت زیادی داره. و همین تفاوت بعدا میتونه یکی از مهمترین نقاط قوت یا ضعف ازدواج فامیلی بشه.
و این دقیقا یکی از جاهاییه که یک مزیت ازدواج فامیلی میتونه تبدیل به عیب بشه. پس به جای اینکه فقط بگی: «خانوادهها خیلی به هم نزدیکن، پس خوبه.»
از خودت بپرس: «گه من و همسرم تصمیمی بگیریم که خانوادههامون دوست ندارن، باز هم به تصمیممون احترام میذارن؟
اگه جواب «آره» باشه، این نزدیکی خانوادگی میتونه یه پشتوانه فوقالعاده باشه. ولی اگه جواب «نه» باشه، باید این موضوع رو خیلی جدیتر بررسی کنی.
5. ازدواج ممکنه برای خانوادهها سادهتر و قابلپیشبینیتر باشه
در بعضی فرهنگها و خانوادهها، ازدواج فامیلی از قبل یک الگوی شناختهشده است. یعنی خانوادهها میدونن طرف مقابل کیه، خانوادهاش چه شرایطی داره و رابطه میان دو خانواده چطور پیش میره.
در پژوهش های علمی، تو جوامعی که ازدواج فامیلی رایجه، یکی از دلایل همیشگیش اینه که پیدا کردن همسر سادهتره و آدم با اطمینان بیشتری قدم برمیداره؛ چون خیلی از چیزهایی که معمولا تو ازدواج با یه غریبه ندونسته میمونه، اینجا از قبل مشخصه.
مثلا ممکنه خانوادهای برای خواستگاری یک فرد غریبه، ماهها درگیر تحقیق و شناخت اولیه باشه؛ اما وقتی طرف مقابل یکی از بستگان نزدیکه، بخشی از این شناخت از قبل وجود داره. البته اینجا یک خطر هم هست:
آشنا بودن نباید باعث بشه مرحله شناخت ازدواج رو حذف کنیم. گاهی دقیقا چون طرف مقابل «فامیله»، خانوادهها خیلی زود میگن: «دیگه چی رو میخوای بررسی کنی؟ ما که سالهاست میشناسیمش.» در حالی که ازدواج نیازمند شناختی متفاوت از شناخت خانوادگیه.
6. در بعضی خانوادهها ممکنه پیوندهای اقتصادی و داراییها حفظ بشه
در برخی جوامعی که ازدواج فامیلی رواج بیشتری داره، این نوع ازدواج میتونه کارکرد اقتصادی هم داشته باشه. برای مثال، ممکنه زمین، کسبوکار خانوادگی یا بخشی از داراییها در داخل شبکه خویشاوندی باقی بمونه و همکاری اقتصادی بین خانوادهها راحتتر ادامه پیدا کنه.
مطالعات اجتماعی و انسانشناسی نشون میدن که در بعضی خانوادهها و جوامع، ازدواج فامیلی میتونه باعث حفظ دارایی داخل خانواده، کمتر شدن بعضی هزینههای ازدواج و ادامه پیدا کردن همکاریهای مالی بین اعضای فامیل بشه.
اما این مزیت بیشتر اجتماعی و اقتصادیه، نه روانشناختی. یعنی اینکه یک ازدواج باعث حفظ یک ملک یا کسبوکار خانوادگی بشه، بهتنهایی نمیتونه نشون بده اون ازدواج برای دو نفر انتخاب مناسبیه.
معایب ازدواج فامیلی چیست؟
حالا برسیم به طرف دیگه ماجرا. همون چیزهایی که تا اینجا به عنوان مزیت گفتیم، گاهی در شرایط متفاوت میتونن تبدیل به نقطه ضعف بشن.
- شناخت خانوادگی میتونه به کنترل تبدیل بشه.
- حمایت میتونه به دخالت تبدیل بشه.
- نزدیکی خانوادهها میتونه حریم خصوصی زوجین رو کمتر کنه.
1. دخالت خانواده
این یکی از مهمترین معایب احتمالی ازدواج فامیلیه. فرض کن زن و شوهر سر یک موضوع مهم اختلاف پیدا میکنن. در یک ازدواج غیرفامیلی، ممکنه خانوادهها اصلا از اختلاف خبر نداشته باشن.
اما در ازدواج فامیلی، ممکنه مادر، خاله، عمو یا پدربزرگ طرفین همدیگه رو بشناسن و خیلی زود از ماجرا باخبر بشن. مثلا:
- «چی شده؟ چرا با هم قهر کردین؟»
- «من با دخترخالهم حرف میزنم، درست میشه.»
- «بذار برم با پسرعموم صحبت کنم.»
بعد یکی از بزرگترهای فامیل میخواد بینتون واسطه بشه. مشکل کوچیک شما، خیلی زود تبدیل میشه به موضوع خانوادگی. اینجاست که نزدیکی خانوادگی، که میتونست مزیت باشه، تبدیل به مشکل میشه.
در یکی از مطالعاتی که در زمینه روابط زوجهای فامیلی بررسی شده، در کنار بحث مزایای احتمالی، تعارض بیشتر با خانواده گسترده نیز در برخی نمونهها گزارش شده است؛ بنابراین نزدیکی خانوادگی همیشه به معنای رابطه بهتر با خانواده همسر نیست.
2. حریم خصوصی
در ازدواج فامیلی ممکنه مرزهای خانوادگی خیلی راحتتر شکسته بشن. چون مادر همسرت ممکنه همون خالهای باشه که از بچگی تو رو میشناخته. همین آشنایی گاهی باعث میشه خانواده احساس کنن حق دارن درباره جزئیات بیشتری از زندگی شما بدونن.
مثلا:
- چرا هنوز بچهدار نشدین؟
- حقوق شوهرت چقدره؟
- چرا خونهتون رو عوض کردین؟
چیزی که در یک خانواده غریبه شاید سؤال شخصی محسوب بشه، اینجا ممکنه کاملا عادی تلقی بشه.
سوال برای خودت: آیا خانوادهها میدونن کجا باید از زندگی ما عقب بکشن؟
3. اختلاف زوج و دعوای دو خانواده
این یکی رو با یک مثال ساده تصور کن. مریم و علی با هم اختلاف دارن؛ اما مریم و علی فقط «مریم و علی» نیستن. آنها دخترعمه و پسردایی هم هستند.
حالا اگر اختلاف جدی بشه، ممکنه مادر مریم از دخترش دفاع کنه، مادر علی طرف پسرش رو بگیره و کمکم دو شاخه از یک خانواده وارد یک اختلاف بشن که در ابتدا فقط متعلق به یک زوج بوده. این یعنی یک اتفاق میتونه دو لایه داشته باشه: اختلاف زناشویی + اختلاف خانوادگی. یه اختلاف ساده تبدیل بشه به: خانواده ما در مقابل خانواده شما.
برای همین، قبل از ازدواج فقط نباید ببینی خود طرف مقابل چطور دعوا میکنه؛ باید ببینی خانوادهها چطور با اختلاف شما برخورد میکنن. سوال برای خودت: اگر ما دعوا کنیم، خانوادهها کنار میکشن یا وارد ماجرا میشن؟
4. جدایی
این یکی رو خیلیها قبل از ازدواج جدی نمیگیرن. فرض کن با یکی از بستگان نزدیکت ازدواج کردی و بعد از چند سال فهمیدی این رابطه دیگه سالم نیست. جدایی فقط به معنی خداحافظی با همسر نیست.
ممکنه هنوز خانوادهها رو ببینی؛ توی عروسیها، تولدها، مهمونیها یا دورهمیهای خانوادگی. حتی ممکنه مادر تو و مادر همسرت همچنان رابطه نزدیکی داشته باشن یا خواهر و برادرهای همسرت از قبل با تو صمیمی باشن.
برای همین، پایان یک ازدواج فامیلی گاهی میتونه روابط خانوادگی خیلی بیشتری رو تحت تاثیر قرار بده و تصمیمگیری برای جدایی رو از نظر عاطفی و اجتماعی سختتر کنه. البته این به این معنی نیست که ازدواج فامیلی حتماً به طلاق سختتر یا بیشتری منجر میشه.
مثلا در مطالعه Born in Bradford، در یک جمعیت مشخص، میزان جدایی و طلاق در ازدواجهای فامیلی کمتر دیده شد؛ اما نمیشه از این نتیجه گرفت که «پس ازدواج فامیلی باعث دوام بیشتر ازدواج میشه». عوامل اجتماعی و اقتصادی مختلفی میتونن روی این رابطه اثر بذارن.
پس اینجا بهتره از جمله ساده و قطعی «ازدواج فامیلی طلاق رو کم میکنه» استفاده نکنیم. واقعیت علمی پیچیدهتر از اینه.
سوال برای خودت: اگه این رابطه روزی به جدایی برسه، آیا فشار «فامیل بودن» میتونه باعث بشه در یک رابطه ناسالم بمونم؟
5. فشار خانواده برای حفظ رابطه
گاهی خانوادهها از روی نگرانی یا دلسوزی، ناخودآگاه فشار بیشتری برای ادامه ازدواج ایجاد میکنن.
مثلا:
- به خاطر فامیل، یه فرصت دیگه بهش بده
- آبروی خانواده وسطه
- اگه جدا بشین، رابطه دو خانواده خراب میشه
- شما از بچگی همدیگه رو میشناسین، حیفه
مشکل اینجاست که آشنایی خانوادگی نباید تبدیل به اجبار برای ماندن در یک رابطه نامناسب بشه. تصمیم درباره ادامه زندگی مشترک باید بر اساس کیفیت رابطه، امنیت، رضایت و شرایط واقعی زوج گرفته بشه؛ نه فقط اینکه دو نفر با هم نسبت فامیلی دارن.
یا یک مدل دیگه از فشار خانواده
گاهی مشکل اصلا خود ازدواج فامیلی نیست. مشکل اینه که انتخاب واقعی دست خود زوج نیست.
مثلا خانواده از بچگی شوخی میکردن:
«این دوتا آخرش مال هم میشن.»
حالا که بزرگ شدن، همه انتظار دارن این شوخی تبدیل به ازدواج بشه.
اینجا ممکنه فرد به جای اینکه بپرسه: آیا من واقعا این آدم رو میخوام؟ مدام به این فکر کنه: اگه جواب منفی بدم، خانواده چی میگن؟ و این دو سوال زمین تا آسمون فرق دارن.
6. مهمترین عیب پزشکی
اینجا دیگه بهتره از تجربه شخصی و مثالهای روزمره فاصله بگیریم و بریم سراغ علم.
ازدواج میان خویشاوندان نزدیک باعث میشه احتمال اینکه دو نفر یک واریانت ژنتیکی مغلوب مشترک داشته باشن بیشتر بشه؛ چون آنها بخشی از اجداد مشترک خودشون رو دارند.
اگر هر دو نفر حامل یک بیماری ژنتیکی اتوزومال مغلوب باشند، در هر بارداری احتمال به دنیا آمدن فرزند مبتلا به آن بیماری ۲۵ درصد است.
اما نکته بسیار مهم اینه: خود فامیل بودن به معنی بیمار شدن فرزند نیست. این یکی از اشتباهات رایج درباره ازدواج فامیلیه.
بر اساس گزارش کارگاه بینالمللی ژنو، در فرزندان زوجهای پسرعمو/دخترعمو، خطر ناهنجاریهای مادرزادی حدود ۱.۷ تا ۲.۸ درصد بیشتر از خطر پایه جمعیت برآورد شده است؛ بخش قابل توجهی از این افزایش به بیماریهای اتوزومال مغلوب مربوط میشود.
یعنی داستان این نیست که: ازدواج فامیلی = حتما بچه بیمار.
بلکه داستان اینه که: در بعضی انواع ازدواج فامیلی، احتمال برخی بیماریهای ژنتیکی نسبت به جمعیت عمومی افزایش پیدا میکنه.
میزان این خطر هم برای همه زوجها یکسان نیست و به عواملی مثل درجه خویشاوندی و سابقه بیماریهای خانوادگی بستگی داره.
برای همین، برخورد علمی با این موضوع نه ترساندن زوجهاست و نه نادیده گرفتن خطر؛ بلکه ارزیابی درست ریسک و دریافت مشاوره ژنتیک در صورت نیازه. گزارش اجماع بینالمللی ژنو نیز بر اهمیت مشاوره مبتنی بر شواهد برای زوجهای دارای خویشاوندی تأکید کرده است.
مشکلات ازدواج فامیلی بیشتره یا مزایاش؟
اگه دنبال یک جواب یککلمهای هستی، احتمالا ناامیدت میکنم: هیچ جواب یکسانی برای همه زوجها وجود نداره.
چون بخشی از مزایایی که درباره ازدواج فامیلی صحبت میکنیم، به فرهنگ، ساختار خانواده، شرایط اقتصادی و میزان حمایت خانوادهها بستگی دارن و بخشی از معایب ازدواج فامیلی، به درجه خویشاوندی، سابقه ژنتیکی خانواده و کیفیت مرزبندی زوج با خانوادهها مربوط میشن.
حتی در پژوهشهای علمی هم تصویر یکطرفه نیست.
برای مثال، مطالعه Born in Bradford در یک جمعیت مشخص، هم برخی شاخصهای اجتماعی مطلوبتر و جدایی کمتر را در زوجهای فامیلی مشاهده کرد و هم تاکید کرد که خطر ژنتیکی برای فرزندان همچنان موضوع مهمی است.
یک مرور مهم در PNAS نیز اشاره میکند که مزایای اجتماعی و فرهنگی ازدواج فامیلی در مقایسه با پیامدهای ژنتیکی، بسیار کمتر مورد مطالعه قرار گرفتهاند؛ در عین حال، نویسندگان تأکید میکنند که این مزایا باید در کنار پیامدهای زیستی بررسی شوند.
بنابراین سؤال بهتر این نیست که: «ازدواج فامیلی خوبه یا بد؟»
سوال بهتر اینه: برای ما، در شرایطی که داریم زندگی میکنیم، مزایای این ازدواج چیه و چه معایبی ممکنه داشته باشه؟
مزایا و معایب ازدواج فامیلی در یک نگاه
| مزایا | معایب |
|---|---|
| شناخت قبلی از خانواده و طرف مقابل | دشوارتر شدن مرزبندی با خانواده |
| آشنایی بیشتر با پیشینه خانوادگی | احتمال دخالت بیشتر خانوادهها |
| وجود شبکه حمایتی خانوادگی | کشیده شدن اختلاف زوجین به خانواده |
| احتمال اشتراک بیشتر در برخی ارزشها | پیچیدهتر شدن جدایی |
| سهولت بیشتر ازدواج در بعضی فرهنگها | احتمال فشار خانوادگی برای ادامه رابطه |
| حفظ بعضی پیوندها و همکاریهای اقتصادی | افزایش احتمال برخی بیماریهای ژنتیکی در فرزندان |
| حمایت از اعضای خانواده در شرایط خاص | نیاز به توجه بیشتر به سابقه ژنتیکی خانواده |
اگه بخوام خلاصهش کنم: ازدواج فامیلی هم مزایای واقعی داره (شناخت قبلی، حمایت خانواده، پیوند عمیقتر) و هم چالشهای واقعی (گم شدن مرزها، دخالت زیاد، ریسک ژنتیکی). هیچکدوم رو نباید نادیده گرفت و هیچکدوم بهتنهایی نباید باعث تصمیم نهایی بشه.
چیزی که واقعا باید باعث بشه تصمیم قطعی بگیری، آگاهی کامل و دقیقه و برای همین این مقاله فقط قدم اوله. قدم بعدی اینه که ببینیم درجهی خویشاوندی شما دقیقا چقدر روی این ریسکها اثر میذاره، چون همهی ازدواجهای فامیلی یهجور نیستن.
میتونی همین الان ادامه بدی: چه نوع ازدواج فامیلی کمخطرتر است؟
و اگه همین الان حس میکنی این سوالا برات جدیتر از یه مقالهست و دلت میخواد با یه متخصص واقعی دربارهی وضعیت خودت حرف بزنی، جای درستش همینجاست: دریافت مشاوره ازدواج فامیلی
سوالات متداول مزایا و معایب ازدواج فامیلی
آیا ازدواج فامیلی از نظر روانشناسی توصیه میشود؟
نه توصیهی قطعی مثبت هست، نه منفی. موفقیتش به آگاهی زوج از مزایا و مشکلات، و مرزگذاری درست با خانواده بستگی داره، نه به فامیل بودن یا نبودنش.
بزرگترین مزیت ازدواج فامیلی چیست؟
شناخت قبلی از طرف مقابل و خانوادهاش. چون از قبل با رفتار، اخلاق و شرایط خانوادگی هم آشنا هستید، خیلی از غافلگیریهای اول زندگی مشترک کمتر پیش میآید.
بزرگترین مشکل روانی ازدواج فامیلی چیست؟
گم شدن مرز بین نقش «فامیل» و نقش «همسر». خیلی از زوجها بعد از چند سال متوجه میشن هنوز همو با نگاه خواهرشوهری یا پسرعمویی میبینن، نه با نگاه همسری.
چرا دخالت خانواده در ازدواج فامیلی بیشتر است؟
چون همه اعضای خانواده از قبل با هم نسبت فامیلی دارند، حریم خصوصی زوج راحتتر شکسته میشود و اختلافات کوچک زوج، سریعتر به بحث کل فامیل تبدیل میشود.
آیا مزایای ازدواج فامیلی بیشتر است یا معایبش؟
جواب ثابتی نداره. برای هر زوج بستگی داره به رفتار خانوادهها و اینکه چقدر مرزهای زندگی مشترک رو از قبل مشخص کردن؛ نه مزایا همیشه غالبند نه معایب.
منبع: pmc.ncbi.nlm.nih.gov