اختلال نعوظ در آقایان 3 علت دارد:
۱. کاهش جریان خون
۲. دیابت
۳. اضطراب عملکرد
۴. کاهش تستوسترون
۵. مصرف دخانیات و الکل
۶. عوارض دارویی
۷. بیماری پروستات
۸. مشکلات رابطهای
آنچه در این مقاله مطالعه میکنید:
| سرفصل ها | هدف و تمرکز اصلی |
| علت اختلال نعوظ چیست؟ | تعریف مکانیسم نعوظ (ورود خون به آلت) و اهمیت آن به عنوان دماسنج سلامت مرد. |
| دلایل جسمی اختلال نعوظ | بررسی نقش دیابت، چربی خون، فشار خون و گرفتگی عروق در کاهش خونرسانی. |
| دلایل روانی اختلال نعوظ | بررسی استرس، افسردگی و گرههای ذهنی که فرمان نعوظ را در مغز مسدود میکنند. |
| علت اختلال نعوظ ناگهانی | بررسی تفاوت «شروع ناگهانی» (معمولاً روانی) با «شروع تدریجی» (معمولاً جسمی). |
در طول سالهای طبابت، بارها دیدهام که چطور بدن مرد، به صادقانهترین شکل ممکن، بار ناگفتههای روانش را به دوش میکشد. اختلال نعوظ در بسیاری از مراجعان من، فراتر از یک چالش سادهی فیزیولوژیک در واقع نوعی “اعتراض روانتنی” است؛ پیامی صریح از سوی مغز که میگوید میان میل و واقعیت یا میان اضطراب و آرامش، شکافی عمیق افتاده است.
در این مقاله میخواهم با زبانی ساده و قابل لمس؛ اما بر پایه واقعیتهای علمی، توضیح بدهم که چطور اضطرابهای ناگفته، فشارهای اجتماعی و گرههای عاطفی حلنشده میتوانند آرامآرام روی عملکرد طبیعی بدن اثر بگذارند.
هدفم قضاوت یا برچسبزدن نیست. این نوشته تلاشی است برای فهمیدن بدنی که گاهی در حساسترین لحظهها همکاری نمیکند؛ نه از سر ناتوانی بلکه شاید برای اینکه توجه ما را به رنجی جلب کند که مدتهاست دیده و شنیده نشده است.
علت اختلال نعوظ چیست؟
در اتاق درمان، وقتی از ظاهر ماجرا کمی فاصله میگیریم کمکم تصویر واضحتری شکل میگیرد؛ اختلال نعوظ معمولا یک اتفاق ناگهانی یا بیدلیل نیست. اغلب نتیجه روندی است که ذهن و بدن باهم طی کردهاند؛ مسیری که اگر درستدیده شود، قابل فهم و قابل ترمیم است.
دلایل جسمی اختلال نعوظ
در اتاق درمان، بعد از اینکه سراغ لایههای اضطراب، ترس و فشارهای روانی میرویم، همیشه یک قدم مهم دیگر هم هست؛ نگاه کردن به خودِ بدن. بدن ما مثل یک سیستم هماهنگ عمل میکند؛ رگها، اعصاب و هورمونها باید کنار هم و در تعادل باشند تا نعوظ بهطور طبیعی شکل بگیرد. اگر یکی از این بخشها درست کار نکند، این هماهنگی بههم میریزد.
به همین دلیل، من همیشه به مراجعانم میگویم قبل از اینکه بخواهیم فقط روی عوامل روانی تمرکز کنیم، بهتر است عوامل جسمی هم با کمک پزشک متخصص (اورولوژیست) بررسی شوند. این کار نه برای ترساندن، بلکه برای اطمینان و دیدنِ تصویر کامل است.
اختلالات عروقی (قلب و عروق)
نعوظ کاملاً به جریان خون وابسته است. هر عاملی که باعث تنگی یا آسیب رگها شود، میتواند خونرسانی را مختل کند. گاهی اختلال نعوظ اولین علامتی است که بدن از وجود یک مشکل قلبیِ پنهان خبر میدهد؛ نشانهای که نباید نادیده گرفته شود.
دیابت (قند خون)
دیابتِ کنترلنشده هم به رگها آسیب میزند و هم به اعصابی که پیام تحریک را از مغز به اندامها میرسانند. به همین دلیل، در بسیاری از افراد مبتلا به دیابت، مشکلات نعوظ بهتدریج ظاهر میشود.
بههمخوردن تعادل هورمونی
کاهش تستوسترون یا اختلال در هورمونهایی مثل تیروئید یا پرولاکتین، میتواند هم میل جنسی و هم توان پاسخدهی بدن را کاهش دهد. این موضوع شایعتر از چیزی است که معمولاً تصور میشود و اغلب قابل بررسی و درمان است.
بیماریهای عصبی
برخی بیماریها مثل اماس، پارکینسون یا آسیبهای نخاعی، مسیر انتقال پیامهای عصبی را دچار اختلال میکنند. وقتی پیام «تحریک» بهدرستی منتقل نشود، طبیعی است که پاسخ بدن هم دچار مشکل شود.
عوارض جانبی داروها
بعضی داروهای رایج، مثل برخی داروهای فشار خون، داروهای ضدافسردگی یا آرامبخشها، ممکن است ناخواسته روی عملکرد نعوظ اثر بگذارند. گاهی فقط با تنظیم دارو یا تغییر آن، شرایط بهتر میشود.
سبک زندگی و عادتها
بدن به سبک زندگی بسیار حساس است.
- مصرف سیگار باعث تنگ شدن رگها و آسیب به دیواره آنها میشود.
- اضافهوزن و چاقی میتواند تعادل هورمونی و سلامت عروق را بههم بزند.
- مصرف زیاد الکل یا مواد مخدر هم سیستم عصبی را کند میکند و هم بر هورمونها اثر منفی میگذارد.
جراحیها یا آسیبهای ناحیه لگن
برخی جراحیها، بهویژه جراحیهای مربوط به پروستات یا مثانه، ممکن است بهطور ناخواسته به اعصاب یا رگهای حساس این ناحیه آسیب جزئی وارد کنند؛ آسیبی که گاهی موقتی و گاهی نیازمند پیگیری است.
دلایل روانی اختلال نعوظ از نگاه درمانگر
- اضطراب عملکرد (Performance Anxiety): این یعنی فرد اتاق خواب را با «جلسه امتحان» اشتباه میگیرد. مثال: مراجعی دارم که میگوید: «به محض اینکه احساس میکنم همسرم منتظر است، تمام بدنم منقبض میشود.» او آنقدر نگرانِ «نمره قبولی» گرفتن است که بدنش در وضعیت هشدار (جنگ و گریز) قرار میگیرد و سیستم نعوظ عملاً قفل میشود.
- پدیده تماشاگری (Spectatoring): در این حالت، فرد از نقش «لذتبرنده» خارج شده و مثل یک داور از بیرون به خودش نگاه میکند. مثال: مردی که در حین رابطه، مدام در ذهنش چک میکند: «آیا الان به اندازه کافی سفت هستم؟»، «نکند الان شل شوم؟». این بازرسی مداوم، تمرکز مغز را از روی حسهای لذتبخش برمیدارد و روی «ارزیابی» میگذارد.
- خشمهای خاموش و تعارضات رابطه: گاهی بدن به جای زبان اعتراض میکند. مثال: زوجی را میشناسم که ماههاست با هم بحث نکردهاند؛ اما دلخوریهای شدیدی از هم دارند. بدنِ مرد در اینجا نقشِ «سد» را بازی میکند؛ وقتی صمیمیتِ عاطفی آسیب دیده باشد، بدن هم از برقراری صمیمیتِ جسمی سر باز میزند.
- فرسودگی مدار لذت (تاثیر پورنوگرافی): مغز به دلیل بمباران با تصاویر اغراقآمیز، حساسیتش را به واقعیت از دست میدهد. مثال: مثل کسی که آنقدر فستفود تند خورده که دیگر مزهی یک غذای ملایم خانگی را نمیفهمد. مغز این افراد در دنیای واقعی و در مواجهه با شریک زندگی، به دلیل «بالا رفتن آستانه تحریک»، دیگر فرمان نعوظ صادر نمیکند.
- استرس بقا و دغدغههای معیشتی: وقتی ذهن درگیر قسط و اجارهخانه است، سکس را یک امر غیرضروری میبیند. مثال: مراجعی داشتم که ۱۲ ساعت در روز کار میکرد و مدام نگران چکهایش بود. به او گفتم: «بدنت خراب نیست، فقط ترسیده است.» مغز در حالتِ استرسِ شدید، خون را به جای ارگانهای جنسی، به قلب و ماهیچهها میفرستد تا فرد بتواند با مشکلاتِ زندگی «بجنگد».
- تصویر بدنی ضعیف و کاهش عزتنفس: عدم صلح با بدن مانع از رهاشدگی میشود. مثال: مردی که به خاطر ریزش مو یا کمی اضافه وزن، احساس میکند دیگر جذاب نیست. این «شرم پنهان» باعث میشود او در لحظهی نزدیکی نتواند خودش را کاملا رها کند و این انقباضِ درونی، مانع از جریانِ طبیعی خون میشود.
- طرحوارههای جنسی و تابوها: باورهای قدیمی که رابطه جنسی را «کثیف» یا «شرمآور» میدانند. مثال: فردی که در خانوادهای بسیار سختگیر بزرگ شده، ممکن است ناهشیارانه در لحظه لذت، احساس گناه کند. این احساس گناه مثل یک «ترمز روانی» عمل کرده و واکنشهای طبیعی بدن را سرکوب میکند.
علت اختلال نعوظ ناگهانی
| علت احتمالی | شرح به زبان ساده |
| شوک عاطفی یا تروما | مرگ عزیزان، خیانت، یک تنش شدید خانوادگی |
| اضطراب عملکرد ثانویه | ممکن است یک بار ناکامی اتفاقی (به دلیل خستگی) باعث ترس شدید میشود. |
| داروهای جدید | شروع ناگهانی داروهای فشار خون، ضدافسردگی، آرامبخشها |
| مصرف مواد یا الکل | مصرف دوز بالایی از الکل یا مواد مخدر |
| استرس حاد کاری/مالی | یک بحران مالی ناگهانی یا خطر اخراج |
| آسیبهای فیزیکی لگن | ضربه ناگهانی به ناحیه تناسلی یا آسیبهای ناشی از ورزشهای سنگین |
| بیماریهای نهفته (قلهی کوه یخ) | گاهی دیابت یا مشکلات قلبی که از قبل بودهاند، ناگهان در یک نقطه خود را به صورت انسداد عروقی نشان میدهند. |
یادداشت درمانگر برای شما: اگر این اتفاق برایتان افتاده، اولین چیزی که باید بدانید این است: «بدن شما دشمنتان نیست.» وقتی اختلال به صورت ناگهانی رخ میدهد، معمولا خبر از یک «فشار بیشازحد» در جایی از زندگیتان میدهد.
نکته طلایی برای تشخیص: اگر صبحها با نعوظ بیدار میشوید اما در حین رابطه دچار مشکل هستید، به احتمال ۹۰ درصد ریشهی مشکل شما «روانی و اضطرابی» است و بدنتان از نظر فیزیکی کاملا سالم است؛ اما اگر نعوظ صبحگاهی هم ناگهان قطع شده، بهتر است یک چکآپ انجام دهید.
آمارهای تکاندهنده علت نعوظ افراد در جهان
امروز داشتم نتایج یک پژوهش از “بنیاد اورولوژی” را مرور میکردم و راستش را بخواهید، قلبم فشرده شد. نه به خاطر خود آمار ناتوانی بلکه به خاطر آن دیواری که مراجعانم دور خودشان کشیدهاند.
در این سالها بارها دیدهام که مردها چطور با شرم دستوپنجه نرم میکنند، اما آمارها میگویند این فقط یک احساس شخصی نیست؛ ما با یک بحران سکوت روبرو هستیم. تصور کنید، از هر ۱۰ مرد یک نفر در طول زندگیاش این چالش را تجربه میکند؛ اما بیش از نیمی از آنها (۵۳ درصد) به خاطر همان حس آشنای “خجالت” و “اضطراب قضاوت شدن”، هرگز پایش را به اتاق درمان نمیگذارند.
گاهی در جلسات، مراجعانی دارم که میگویند: “دکتر، ترجیح میدادم هر درد دیگری داشته باشم، اما اینجا نمینشستم.” پژوهشها هم همین را میگویند؛ ۲۰ درصد از مردها حاضرند از محبوبترین عادتهایشان (حتی نوشیدن آبجو موردعلاقهشان!) بگذرند؛ اما یک بار با پزشک دربارهی نعوظشان حرف نزنند. این یعنی “مردانگیِ کلاسیک” چقدر میتواند بیرحم باشد که فرد ترجیح میدهد از لذتهای زندگیاش ببرد اما نگوید که بدنش نیاز به کمک دارد.
هشداری که جدی گرفته نمیشود چیزی که در اتاق درمان لرزه به تنم میاندازد، آمارهای مربوط به افراد بالای ۵۵ سال است. نزدیک به ۲۰ درصد از آنها گفتهاند اگر دچار این مشکل شوند، “هیچ کاری نخواهند کرد”. این “هیچ کاری نکردن” یعنی پذیرش یک انزوای تدریجی. در حالی که اختلال نعوظ اغلب مثل یک “سیستم هشدار زودهنگام” است. بدن دارد با زبان بیزبانی میگوید: “حواست به قلب مریضی که در سینهات میتپد هست؟ حواست به قند خونت هست؟”
بیایید این انگ اجتماعی را بشکنیم. مراجعه به مشاوره جنسی نشانهی ضعف نیست؛ بلکه اوج قدرت و مسئولیتپذیری یک مرد نسبت به بدن و رابطهی عاطفیاش است. بدنتان دارد با شما حرف میزند، لطفا صدایش را نشنیده نگیرید.
نظرات درباره علت اختلال نعوظ
وقتی از مراجعی میپرسم: «فکر میکنی چرا این اتفاق افتاده؟»، پاسخها معمولا در یکی از این سه دسته قرار میگیرند. هرکدام از این نظرات، دریچهای است به دنیای درونی آنها:
۱. نظر اول: «دکتر، فکر کنم تاریخ مصرفم تمام شده!»
این رایجترین نظری است که از مردان بالای ۵۰ سال میشنوم. آنها فکر میکنند اختلال نعوظ بخشی جداییناپذیر از پیر شدن است.
- دیدگاه روانشناس: در حالی که سن یک فاکتور مهم است، اما پیری به معنای پایان زندگی جنسی نیست. این مراجعان اغلب بیماریهای زمینهای مثل فشار خون یا دیابت را نادیده میگیرند و همهچیز را به شناسنامهشان ربط میدهند. آنها بدنشان را مثل یک ماشینِ اسقاطی میبینند، نه کالبدی که نیاز به رسیدگی و صمیمیت جدید دارد.
۲. نظر دوم: «طلسم شدهام یا همسرم دیگر جذاب نیست!»
برخی مراجعان برای فرار از اضطراب درونی، علت را در عوامل بیرونی جستجو میکنند. یکی میگوید «شاید سرد شدهام» و دیگری تقصیر را به گردن تغییرات ظاهری شریک زندگیاش میاندازد.
- دیدگاه روانشناس: در بسیاری از این موارد، مشکل نه در «جذابیت طرف مقابل»، بلکه در «فرسودگیِ رابطه» است. خشمهای پنهان، یکنواختی و نبود گفتگوی صادقانه باعث میشود ذهن به صورت ناهشیار فرمانِ عقبنشینی صادر کند. بدن در اینجا فقط مجری حکمی است که در فضای متشنجِ رابطه صادر شده است.
۳. نظر سوم: «همه مراقب من هستند، من باید کوه باشم!»
مردان جوانتر اغلب میگویند: «نمیدانم چرا، من که استرس ندارم، فقط کمی سرم شلوغ است.»
- دیدگاه روانشناس: این مراجعان معمولا «استرس مزمن» را با «عادی بودن» اشتباه میگیرند. آنها فکر میکنند چون قوی هستند، نباید زیر بار فشارهای مالی یا کاری کمر خم کنند. نظر آنها این است که این یک ایراد فنی در بدن است؛ اما من در چشمهایشان «فرسودگی پاداش» را میبینم. آنها آنقدر برای دیگران تکیهگاه بودهاند که بدنشان با این اختلال، دارد التماس میکند که: «کمی هم به فکر آرامش من باش.»
خلاصه توصیههای درمانگر برای پیگیری دلایل اختلال نعوظ
| اقدام پیشنهادی | هدف از این کار |
| پذیرش و توقف قضاوت | برداشتنِ فشار «باید عالی باشم» از روی سیستم عصبی |
| چکآپ عروق و قند خون | مطمئن شدن از اینکه «بزرگراه خونرسانی» باز است |
| گفتگوی صریح با همسر | تبدیلِ «شرم پنهان» به «حمایت دوجانبه» |
| تکنیکهای حضور در لحظه | خاموش کردنِ صدای «ناظر منتقد» در حین رابطه |
| سمزدایی از محرکهای مجازی | بازگرداندنِ حساسیت طبیعی مغز به صمیمیتِ واقعی |
جمع بندی پایانی مقاله دلیل اختلال نعوظ
ما میدانیم که هر انسانی قصهای منحصربهفرد دارد و شاید سوالاتی داشته باشید که در متن مقاله به آنها پاسخ داده نشده است. اتاق درمان ما در بخش نظرات همین مطلب همواره باز است.
سوالات، دغدغهها و تجربههای خود را در بخش نظرات زیر بنویسید. تیم روانشناسان و متخصصان ما با حفظ حریم خصوصی شما، در کمتر از ۲۴ ساعت به تمامی سوالات شما پاسخ خواهند داد تا هیچ ابهامی در مسیر آشتی با بدنتان باقی نماند. فراتر از این اختلال هستید.»
سوالات متداول درباره علت اختلال نعوظ
آیا استرس شغلی میتواند علت اصلی اختلال نعوظ باشد؟
بله، استرس مزمن با ترشح کورتیزول و فعال کردن سیستم عصبی سمپاتیک، مانع از آرامش لازم برای برانگیختگی میشود و یکی از شایعترین علل روانی عدم نعوظ است.
چرا همسرم در رابطه با من دچار مشکل است اما نعوظ صبحگاهی دارد؟
این نشانهی بسیار مهمی است؛ وجود نعوظ صبحگاهی یعنی سیستم جسمی (رگها و اعصاب) سالم است و علت اختلال نعوظ در اینجا به احتمال زیاد ریشهی روانی، اضطرابی یا تعارضی در رابطه دارد.
آیا مصرف سیگار و قلیان تاثیر مستقیمی بر ناتوانی جنسی مردان دارد؟
قطعا. نیکوتین باعث تنگی عروق و آسیب به پوشش داخلی رگها میشود و جریان خون لازم برای نعوظ را به شدت کاهش میدهد.
من زیر ۳۰ سال هستم، چرا باید دچار ناتوانی جنسی شوم؟
در جوانان، علت اختلال نعوظ ناگهانی معمولا به “اضطراب عملکرد”، مصرف بیش از حد پورنوگرافی (حساسیتزدایی مغز) یا خستگی مفرط مربوط میشود، نه لزوماً مشکلات جسمی.
آیا دیابت حتما منجر به اختلال نعوظ دائمی میشود؟
خیر، اما دیابت کنترلنشده به عروق و اعصاب آسیب میزند. با کنترل قند خون و سبک زندگی سالم میتوان از پیشرفت این اختلال جلوگیری کرد.
آیا تماشای زیاد پورنوگرافی میتواند علت عدم برانگیختگی در رابطه واقعی باشد؟
بله؛ این کار مدار پاداش در مغز را اشباع کرده و باعث میشود فرد در مقابل شریک زندگی واقعی (که تحریکاتش ملایمتر است) واکنش جسمی نشان ندهد.
آیا داروهای ضدافسردگی باعث اختلال در نعوظ میشوند؟
برخی از این داروها (مانند SSRIs) میتوانند به عنوان عارضه جانبی باعث کاهش میل جنسی یا اختلال در عملکرد شوند. حتما در این باره با روانپزشک خود مشورت کنید.
چطور بفهمم علت ناتوانی جنسی من جسمی است یا روانی؟
اگر مشکل به صورت تدریجی ایجاد شده و همیشه (حتی در خودارضای یا صبحگاه) وجود دارد، احتمالا جسمی است. اگر ناگهانی بوده و در شرایط خاص تغییر میکند، ریشه روانی دارد.
آیا دوچرخهسواری طولانیمدت میتواند باعث اختلال نعوظ شود؟
فشار مداوم زین دوچرخه بر اعصاب و عروق ناحیه پرینه میتواند موقتا باعث بیحسی و اختلال شود؛ استفاده از زینهای استاندارد این خطر را رفع میکند.
نقش همسر در درمان اختلال نعوظ چیست؟
بسیار حیاتی. فشار آوردن و انتقاد همسر باعث تشدید اضطراب میشود، در حالی که حمایت و کاهش فشار روانی، نیمی از مسیر درمان عدم نعوظ است.
آیا کمبود تستوسترون تنها علت کاهش توان جنسی است؟
خیر؛ هورمون تنها یکی از عوامل است. بسیاری از مردان با تستوسترون نرمال، به دلیل خستگی یا مشکلات عروقی دچار مشکل میشوند.
آیا اختلال نعوظ میتواند نشانه بیماری قلبی باشد؟
بله؛ رگهای آلت تناسلی ظریفتر از رگهای قلب هستند. گاهی اختلال در نعوظ، اولین چراغ قرمز بدن برای هشدار درباره گرفتگی عروق قلبی است.